запісаў: 896, дакументаў: 11951

Круглы стол “Канфліктагеннасць моўнай сітуацыі ў Беларусі ў новых геапалітычных умовах і досвед Еўразвязу”

Дата публікацыі: 17 красавіка 2014

Патрыятызм без мовы немажлівы, заявіла 16 красавіка ў Мінску на пасяджэнні круглага стала “Канфліктагеннасць моўнай ситуацыі ў Беларусі ў новых геапалітычных умовах і досвед Еўразвязу” першы намеснік старшыні ТБМ, мовазнаўца Алена Анісім.

Паводле яе слоў, падзеі ва Украіне сведчаць пра тое, што там, дзе моўнае пытанее размытае, пытанне далучэння да Расіі вырашаецца амаль аўтаматычна. Без мовы немагчымы патрыятызм — абарона самога сябе, сваёй сям’і і сваёй Радзімы, падкрэсліла мовазнаўца. У якасці прыкладу яна спаслалася на тое, што, як правіла, рускамоўныя каментары ў інтэрнэцэ сваім зместам сведчаць пра безумоўную прыхільнасць аўтараў да Расіі.

 “Беларускамоўныя грамадзяне Беларусі павінны ўсвядоміць сябе большасцю і працаваць на тое, што мы — гаспадары на сваёй зямлі. Бо толькі за тымі, хто адчувае ў сябе ўпэўненасць і моц, могуць пайсці мільёны. І калі ў нашай краіне штосьці робіцца суперак закону і таму, што дэкларавана, мы павінны дабівацца нармальнага стану рэчаў”, — заявіла Алена Анісім. 

 На  думку грамадска-палітычнага дзеяча і мовазнаўцы Вінцука Вячоркі, задача свядомых беларусаў ў тым. каб для выяўлення беларускасці у кожным з тых, хто нарадзіўся і вырас на Беларусі, стварыць атмасферу вяртання да сябе. “І ў гэтым сэнсе свядомая меньшасць вядзе большасць”, — падкрэсліў Вінцук Вячорка.

 Ён прапанаваў актуалізаваць сэнс “Усеагульнай дэкларацыяй лінгвістычных правоў”, што з’яўляецца рабочым дакументам ЮНЭСКА, ініцыяваным каталонцамі летм 1996 года, а таксама узнавіць адмеркаванне праекта гэтага міжнароднага акту.

 Удзельнікі пасяджэння падтрымалі прапанову Вінцука Вячоркі аднавіць працу Беларускай нацыянальнай групы над праектам гэтага актуальнага дакумента і прыцягнуць да гэтай дзейнасці ТБМ, ТБШ, Беларускі ПЭН-цэнтар і Саюз беларускіх пісьменнікаў.

 Юрыст Гары Паганяйла звярнуў увагу на паўсюднае выцясненне беларускай мовы рускай, а таксама на прыклады дыскрымінацыі беларускай мовы, якая ў Беларусі з’яўляецца роднай мовай большасці насельніцтва. Так, у эталонным банку прававой інфармацыі з 200 тысяч дакументаў толькі 3,1% выкладзены па-беларуску (акты аб ўзнагароджанні, па кадравых пытаннях, аб правядзенні перамоваў па праектах міжнародных дамоваў, а таксама аб іх падпісанні), сказаў юрыст. 

 Паводле ягоных слоў, закон аб мовах не змяшчае прававых механізмаў, якія забяспечвалі б баланс ў выкарыстанні дзвух дзяржаўных моваў, прыярытэтнага вывучэння і выкарыстання нацыянальнай мовы тытульнай нацыі з улікам гістарычных , дэмаграфічных і лінгвістычных асаблівасцяў развіцця Беларусі як незалежнай дзяржавы.

 Гары Паганяйла прапанаваў падрыхтаваць зварот у Канстытуцыйны суд з просьбай узбудзіць вытворчасць па справе аб выдаленні ў заканадаўстве аб мовах прабелаў, выключэнні ў ім калізіяў і прававой нявызначанасці. 

 Рэдактар часопіса “Архэ” Валер Булгакаў зазначыў, што ўлада зарабляе на знішчэнні беларускай мовы ў гандлі з Крамлём наконт зніжак на кошты энерганосьбітаў. Ён лічыць малаверагоднай змену курсу беларускага кіраўніцтва ў моўным пытанні, бо іначай Расія зменіць правілы гульні. Вось чаму ў краіне па-беларуску навучаюцца 670 студэнтаў і ў год выдаецца на роднай мове 600 кніжак, у тым ліку 226 — дзяржаўнымі выдавецтвамі, падкрэсліў Валер Булгакаў.  

 Грамадска-палітычны дзеяч і мовазнаўца Пётра Садоўскі выказаў меркаванне пра тое, што заклік англійскіх каланістаў у Паўночнай Амерыцы XVIII стагоддзя “Ніякіх падаткаў без прадстаўніцтва ў парламенце Велікабрытаніі!” можна экстрапаляваць на розныя ўзроўні, у тым ліку і на адмову ад падаткаў пры парушэнні правоў беларускіх грамадзянаў на атрыманне адукацыі і інфармацыі ў электронных СМІ на роднай мове.

Марат Гаравы  “Новы час”